Olga Tokarczuk 

 Absolwentka Liceum Ogólnokształcącego w Kietrzu-matura 1980

(ur. 1962) – powieściopisarka i eseistka, najbardziej utytułowana i najszerzej podziwiana autorka polska średniego pokolenia; laureatka wielu nagród i wyróżnień, na równi ceniona – co zdarza się niezwykle rzadko – przez krytykę literacką i szeroką publiczność czytającą.

Jeszcze jako nastolatka próbowała swych sił w poezji. Potem na wiele lat zamilkła, by powrócić bardzo dobrze przyjętą przez krytykę powieścią Podróż ludzi Księgi (1993). Utwór ten jest czymś w rodzaju nowoczesnej paraboli. W warstwie dosłownej traktuj o nieudanej wyprawie po tajemniczą Księgę, w trakcie której na dwoje głównych bohaterów spływa wielka miłość. Rzecz dzieje się w XVII wieku we Francji i Hiszpanii, lecz nie koloryt lokalny jest tu najważniejszy, ale fascynacja Tajemnicą. W nieco bliższą naszym czasom przeszłość zapuściła się autorka pisząc drugą powieść – E.E. (1995). Tym razem akcja utworu została osadzona we Wrocławiu początków XX wieku. Jej główną bohaterką jest Erna Eltzner (stąd E.E.), dorastająca panienka z polsko-niemieckiej rodziny mieszczańskiej, u której odkryto talenty mediumiczne. Tu również ujawnia się fascynacja tym, co tajemnicze i wymykające się ludzkiemu rozumowi.
Bez wątpienia największym i najgłośniejszym jak dotąd sukcesem pisarki jest jej trzecią powieść – Prawiek i inne czasy (1996). Tytułowy Prawiek, mityczna wioska położona rzekomo w samym środku Polski, jest archetypicznym mikrokosmosem, w którym skupiły się wszystkie znane człowiekowi radości i smutki. Pisał o tej powieści Jerzy Sosnowski: „Tokarczuk ze skrawków realnej historii buduje mit, to jest historię przesiąkniętą ładem, gdzie wszystkie wydarzenia, także te tragiczne i złe, mają swoje uzasadnienie. Przestrzeń zorganizowana jest na podobieństwo mandali – koła wpisanego w kwadrat, będącego geometrycznym wyobrażeniem doskonałości i pełni”. Prawiek i inne czasy to szczytowe osiągnięcie nowszej polskiej prozy mitograficznej.
 

W innym tonie i gatunku została utrzymana kolejna powieść Olgi Tokarczuk Dom dzienny, dom nocny (1998). Określenie „powieść” jest tu dość mylące, ponieważ rzecz ta jest hybryda tekstowa, w której zgromadzono przeróżne zarysy fabuł i bardziej spójne opowieści, notatki o charakterze quasi-eseistycznym, prywatne zapiski itp. W istocie, Dom dzienny, dom nocny to najbardziej osobista książka pisarki i zarazem najbardziej „lokalna”. Tokarczuk bowiem wsłuchuje się w okolicę, gdzie na stałe mieszka (wieś w Sudetach na pograniczu polsko-czeskim). Z tych inspiracji wzięła się m.in. porywająca opowieść o średniowiecznej świętej Kummernis, o kobiecie, którą Bóg wybawił przed niechcianym małżeństwem, dając jej męską twarz.
Wprawdzie w r. 1997 ukazał się niewielki tom prozy wypełniony trzema opowiadaniami (Szafa), ale aż do ogłoszenia przez pisarkę Gry na wielu bębenkach (2001) niewiele było okazji, by podziwiać talent Olgi Tokarczuk jako autorki krótszych form narracyjnych. Wspomniana tu książka gromadzi 19 opowiadań ułożonych w trzy cykle. Pierwszy z nich można by nazwać autotematycznym: w kilku opowiadaniach pisarka zastanawia się nad fenomenem kreacji (nie tylko literackiej). Drugi cykl to utwory apokryficzne: tak jak wcześniej podstawą fascynującej opowieści o Kummernis była autentyczna historia odkryta przez Tokarczuk na dolnośląskiej prowincji, tak i cztery opowiadania pomieszczone w Bębenkach mają podobne źródła. Pisarka po swojemu rozwija „ciągi dalsze”, pięknie koloryzuje i ożywia nagie historyczne fakty. I wreszcie – cykl trzeci – mamy w tej książce dużą grupę opowiadań z realistyczną, a właściwie psychologiczno-obyczajową dominantą.
 

Olga Tokarczuk ogłosiła też esej w postaci osobnej książki (Lalka i Perła; 2000), w którym zaproponowała nowe odczytanie powieści Bolesława Prusa z końca XIX wieku, utworu uchodzącego za arcydzieło polskiej sztuki powieściopisarskiej.

 
 

Bibliografia:

tłumaczenia:

Podróż ludzi księgi:

  • wydanie duńskie, Broderskabets rejse, tłumaczenie: Runa Kildegaard Klukowska, Forlaget Fremad A/S, 1997
  • wydanie węgierskie, Az őskönyv nyomában, tłumaczenie: Mihályi Zsuzsa, wydanictwo Europa, 2000
  • wydanie rumuńskie, Călătoria oamenilor cărţii, tłumaczenie: Constantin Geambaşu, wydawnictwo Polirom, 2001
  • wydanie jugosłowiańskie, U potrazi za knigom, tłumaczenie na język serbski: Milica Markic, wydawnictwo Nolit, 2002
  • wydanie rosyjskie, Put liudiej knigi, tłumaczenie: K.J. Starosielskoj, wydawnictwo AST Izdatielstwo, 2002

Prawiek i inne czasy

  • wydanie holenderskie, Oer en andere tijden, tłumaczenie: Karol Lesman, wydawnictwo De Geus, 1998
  • wydanie duńskie, Arlids tid og andere tider, tłumaczenie: Runa Kildegaard Klukowska, Forlaget Fremad A/S, 1998
  • wydanie czeskie, Pravěk a jiné časy, tłumaczenie: Petr Vidalák, wydawnictwo Host, 1999
  • wydanie włoskie, Dio, il tempo, gli uomini e gli angeli, (Bóg, czas, ludzie i anioły), tłumaczenie: Raffaella Belletti, wydawnictwo e/o, 1999
  • wydanie litewskie, Praamţiai ir kiti lakai, tłumaczenie: Vyturys Jarutis, wydawnictwo Strofa, 2000
  • wydanie niemieckie, Ur und andere Zeiten, tłumaczenie: Esther Kinsky, wydawnictwo Berlin Verlag, 2000
  • wydanie katalońskie, Un lloc antomenat Antany, (Miejsce zwane Niegdyś), tłumaczenie: Anna Rubió i Jerzy Sławomirski, wydawnictwo Pro beta, 2001
  • wydanie hiszpańskie, Un lugar llamado Antano, (Miejsce zwane Niegdyś), tłumaczenie: Ester Rabasco Macías, Bogumila Wyrzykowska, wydawnictwo Lumen, 2001
  • wydanie francuskie, Dieu, le temps, les hommes et les anges, tłumaczenie: Christophe Glogowski, Editions Robert Laffont, 1998
  • wydanie rumuńskie, Straveacul si alte vremi, tłumaczenie: Olga Zaicik, wydawnictwo Polirom, 2002

E. E.

  • wydanie duńskie, E. E., tłumaczenie Runa Kildegaard Klukowska, Forlaget Fremad A/S, 1996
  • wydanie norweskie, E. E., tłumaczenie: Anne Walseng, J.W. Cappelens Forlag A/S, 2001

Dom dzienny, dom nocny

  • wydanie francuskie: Maison de jour, maison de nuit, tłumaczenie: Christophe Glogowski, Éditions Robert Laffont S.A.,2001
  • wydanie niemieckie, Taghaus, Nachthaus,tłumaczenie: Esther Kinsky, Deutsche Verlags-Anstalt, 2001
  • wydanie holenderskie, Huis voor de dag, huis voor de nacht Karol Lesman, Uitgeverij De Geus, 2000
  • wydanie czeskie, Denni dum, nocni dum, tłumaczenie Petr Vidlak, wydawnictwo HOST, 2002
  • wydanie słowackie, Dom vo dne, dom v noci, tłumaczenie: Karel Chmel, Aspekt, 2002
  • wydanie jugoslowianskie, < noczna kucza,>, tłumaczenie Milica Markic, wydawnictwo Nolit, 2002
  • wydanie chorwackie, Dom danji, dom nocni, tłumaczenie: Pero Mioc, Nakladni Zavod Matice Hrvatskie, 2003
  • wydanie angielskie, House of Day, House of Night, tłumaczenie Antonia Lloyd-Jones, Granta Books, 2002

Szafa

  • wydanie niemieckie, Der Schrank. Erzählungen , Deutsche Verlag-Antstalt, 2000, 2001

Gra na wielu bębenkach

  • wydanie szwedzkie, Spel På Många Små Trummor, tłumaczenie: Jan Henrik Swahn, Ariel och Ellerströms Förlag, 2002

 
 

Zobacz!

Pstrąg w migdałach >>>

Dom dzienny dom nocny >>>

Recenzja ... >>>